O‘ZBEK ADABIY TILIDA TALAFFUZ ME’YORLARINING SHAKLLANISH VA O‘ZGARISH TAMOYILLARI
Keywords:
orfoepiya, talaffuz me’yori, kodifikatsiya, uzus, variantlilik, tayanch sheva, o‘zlashma so‘z, egiluvchan barqarorlik.Abstract
Maqolada o‘zbek adabiy talaffuz me’yorining tarixiy tarkib topishi va hozirgi davrdagi harakatini belgilovchi tamoyillar tizimli tarzda talqin etiladi. Tayanch shevalar tanlovi, grafika islohotlari, o‘zlashma qatlamning fonetik moslashuvi hamda ommaviy nutq muhitining ta’siri me’yor, uzus va kodifikatsiya munosabati nuqtayi nazaridan tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari talaffuz me’yorini qotib qolgan qoidalar majmui emas, balki «egiluvchan barqarorlik»ka ega dinamik hodisa sifatida baholash zarurligini asoslaydi.
References
1. O‘zbekiston Respublikasining «Davlat tili haqida»gi Qonuni. – Toshkent, 1989-yil 21-oktyabr.
2. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining «O‘zbek tilining asosiy imlo qoidalarini tasdiqlash to‘g‘risida»gi 339-son qarori. – Toshkent, 1995-yil 24-avgust.
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining «O‘zbek tilining davlat tili sifatidagi nufuzi va mavqeini tubdan oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi PF-5850-son Farmoni. – Toshkent, 2019-yil 21-oktyabr.
4. Abduazizov A.A. O‘zbek tili fonologiyasi va morfonologiyasi. – Toshkent: O‘qituvchi, 1992.
5. Jamolxonov H. Hozirgi o‘zbek adabiy tili. – Toshkent: Talqin, 2005.
6. Mirtojiyev M. O‘zbek tili fonetikasi. – Toshkent: Fan, 2013.
7. Rahmatullayev Sh. Hozirgi adabiy o‘zbek tili. – Toshkent: Universitet, 2006.
8. Reshetov V.V., Shoabdurahmonov Sh. O‘zbek dialektologiyasi. – Toshkent: O‘qituvchi, 1978.
9. Egamnazarova D. S. Gap semantikasi masalasi //Scientific Bulletin. Series: Humanitarian Research. – 2021. – №. 1. – С. 120-127.
10. Аванесов Р.И. Русское литературное произношение. – Москва: Просвещение, 1984.
11. Косериу Э. Синхрония, диахрония и история // Новое в лингвистике. Вып. 3. – Москва: Изд-во иностранной литературы, 1963.
12. Поливанов Е.Д. Узбекская диалектология и узбекский литературный язык. – Ташкент: Узгиз, 1933.
13. Mathesius V. O požadavku stability ve spisovném jazyce // Spisovná čeština a jazyková kultura. – Praha: Melantrich, 1932.
