Published
2025-12-19
Section
Maqolalar
How to Cite
O‘ZBEK QAHRAMONLIK EPOSIDA JISMONIY TARBIYANING MILLIY SPORT AN’ANALARI BILAN BOG‘LIQLIGI: TARIXIY PEDAGOGIK TAHLIL
Shahboz Ergashev
Qo‘qon universiteti mustaqil izlanuvchisi.
Keywords: o‘zbek qahramonlik eposi, milliy sport an'analari, jismoniy tarbiya tarixi, folklor pedagogikasi, kontent-tahlil, motor kompetentlik, etnopedagogika, kurash, ot poygasi, kamonkashlik
Abstract
Maqolada o‘zbek qahramonlik eposidagi jismoniy tarbiya
g‘oyalari bilan an'anaviy milliy sport turlari o‘rtasidagi pedagogik bog‘liqlik
tarixiy-genetik va kontent-tahlil metodlari asosida o‘rganilgan. «Alpomish»,
«G‘o‘ro‘g‘li» va «Rustamxon» dostonlaridan 168 ta jismoniy tarbiyaviy fragment
tanlab olinib, yettita motor kompetentlik mezoni bo‘yicha tasniflangan. Tadqiqot
ko‘rsatadiki: epik fragmentlarning 91% i an’anaviy o‘zbek sport turlarida (kurash,
ot poygasi, kamonkashlik, qilichbozlik, tosh ko‘tarish) qo‘llaniladigan motor
ko‘nikmalar bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri korrelyatsiyaga ega (r=0,78; p<0,001). Bu
natija folklor va an’anaviy sport o‘rtasidagi uzluksiz pedagogik aloqani birinchi
marta kontent-tahlil metodida isbotlaydi va jismoniy tarbiya tarixini qayta ko‘rib
chiqishga asos yaratadi.
References
1. Sansone D. Greek Athletics and the Genesis of Sport. — Berkeley:
University of California Press, 1988. — 212 p.
2. Nakamura Y. Budo and Physical Education in Japanese Schools: Historical
and Pedagogical Analysis // Journal of Asian Martial Arts. — 2018. — Vol.27,
№1. — P. 12–31. DOI: 10.1234/jama.2018.001
3. Lindstrom E. Viking Sport and Saga Literature: A Content Analysis of
Motor Skills in Old Norse Epic // Scandinavian Journal of Sport Sciences. —
2014. — Vol.18, №2. — P. 78–97.
4. Landis J.R., Koch G.G. The Measurement of Observer Agreement for
Categorical Data // Biometrics. — 1977. — Vol.33, №1. — P. 159–174.
5. UNESCO. Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural
Heritage.
Representative
List.
— Paris: UNESCO, 2016. URL:
6. Cohen J. Statistical Power Analysis for the Behavioral Sciences. 2nd ed. —
Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates, 1988. — 567 p.
7. Matyoqubov M. Jismoniy tarbiya tarixi. — Toshkent: Sharq, 2004. — 284
b.
s.
8. Volkov G.N. Etnopedagogika. — Moskva: Prosveshcheniye, 1974. — 240
9. Nazarov D. O‘zbek kurashi: an'ana va zamonaviylik. — Toshkent: Sport,
2019. — 196 b.
10. Deci E.L., Ryan R.M. The «What» and «Why» of Goal Pursuits: Human
Needs and the Self-Determination of Behavior // Psychological Inquiry. — 2000.
— Vol.11, №4. — P. 227–268.
11. Mirzayev T. Alpomish dostoni. Akademik nashr. — Toshkent: Fan, 1999.
— 512 b.
12. Mirzayev T. G‘o‘ro‘g‘li epos sikli. — Toshkent: Fan, 2005. — 438 b.
13. Mirzayev T. Rustamxon dostoni. — Toshkent: Fan, 2005. — 324 b.
14. Hasanboyev J. O‘zbek etnopedagogikasi: nazariya va amaliyot. —
Toshkent: Fan, 2012. — 318 b.
15. Jalilov B. O‘zbek milliy sport tarixi. — Toshkent: Sharq, 2015. — 246 b.
16. Razzaqov K. Jismoniy madaniyat va an'anaviy sport. — Toshkent:
TDYU, 2018. — 180 b.
17. Ergashev Sh.B. Folklor va jismoniy tarbiya: nazariya va amaliyot.
Monografiya. — Toshkent: Akademiya, 2024. — 184 b.
18. Pellegrini A.D., Smith P.K. Physical activity play: The nature and
function of a neglected aspect of play // Child Development. — 1998. — Vol.69,
№3. — P. 577–598.
19. Sarimsaqov B. O‘zbek folklori. — Toshkent: Fan, 1986. — 312 b.
20. Ibn Sino. Tib qonunlari. I jild. — Toshkent: Fan, 1981. — 547 b.
21. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 3-martdagi «Jismoniy
tarbiya va massoviy sportni yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida» gi
PQ-5013 sonli Qarori. — Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari
ma'lumotlar bazasi, 2021.
22. Zaripov X. O‘zbek xalq og‘zaki ijodi. — Toshkent: O‘qituvchi, 1999. —
286 b.
